Maden, Taş Ocağı ve İnşaat Şantiyelerinde Alt İşverenlik (Taşeronluk) ve İSG Protokolü

Temel Mevzuat Dayanağı

4857 Sayılı İş Kanunu (m. 2), 6331 Sayılı İSG Kanunu, 5510 Sayılı Kanun (m. 12)

İlgili İdari Kurum / Merci

Çalışma ve İş Kurumu (İŞKUR), SGK İl Müdürlüğü, MAPEG

Görevli Mahkeme / Yargı Yolu

Nevşehir İş Mahkemesi ve Asliye Hukuk / Ticaret Mahkemesi (Rücu Davası)

Nevşehir'deki pomza/bims ocaklarında, tüf taşı kesim sahalarında ve konut/otel inşaatlarında dekapaj, nakliye, kalıp, demir ve elektrik gibi işler yoğun olarak alt işverenlere (taşeronlara) devredilmektedir. Ancak 4857 sayılı İş Kanunu m. 2/6 uyarınca asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili tüm işçilik alacaklarından ve iş kazası tazminatlarından alt işverenle birlikte **müteselsilen sorumludur**.

1. Anahtar Teslim Eser Sözleşmesi ile Alt İşverenlik Ayrımı ve Muvazaa Riski

Asıl işverenin müteselsil sorumluluktan kurtulabilmesi yalnızca işin 'anahtar teslimi' olarak bütünüyle devredilmesi ve işveren sıfatıyla şantiyede hiçbir yönetim/koordinasyon yetkisinin elde tutulmaması halinde mümkündür. Ancak maden ocağında veya inşaat şantiyesinde işin sadece bir bölümü (örneğin kırma-eleme, hafriyat veya kaba inşaat) taşerona veriliyorsa burada kanunen **Asıl İşveren - Alt İşveren** ilişkisi doğar.

Sözleşmeye 'tüm iş kazası ve kıdem tazminatı sorumluluğu taşerona aittir' yazılması, işçiye ve SGK'ya karşı asıl işvereni sorumluluktan kurtarmaz; bu madde yalnızca asıl işverenin ödediği tazminatı sonradan taşerona **rücu etmesini** (geri istemesini) sağlar.

Taşeron işçilerinin SGK girişlerinin, İSG eğitim sertifikalarının ve ağır/tehlikeli iş sağlık raporlarının şantiye girişinde kontrolü
Taşerona yapılacak aylık hakediş ödemelerinin 'SGK borcu yoktur yazısı ve imzalı maaş banka dekontları' şartına bağlanması
Maden sahalarında 3213 sayılı Kanun kapsamında MAPEG izni olmayan gizli taşeron/rödövans modellerinden kaçınılması
Kesin teminat mektubu ve hakedişten %10-15 nakit teminat kesintisi ile rücu alacağının güvenceye alınması

2. Örnek Alt İşverenlik (Taşeronluk) İSG, Hakediş Blokajı ve Rücu Klozu

Maden, taş işleme ve inşaat firmalarının taşeron sözleşmelerine eklemesi gereken koruyucu hakediş ve İSG rücu maddesi:

KURUMSAL ŞABLON — TAŞERON İSG VE RÜCU KLOZU

MADDE T – İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ (İSG) UYUMU, HAKEDİŞ ŞARTI VE RÜCU

İnşaat, hafriyat, taş işleme ve sanayi alt işverenlik sözleşmelerine eklenecek koruyucu madde

1. İSG Yükümlülükleri: Alt İşveren (Yüklenici), 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki tüm yükümlülükleri eksiksiz yerine getirmeyi; sahada çalıştıracağı her bir personele kişisel koruyucu donanım (KKD) zimmetlemeyi, mesleki yeterlilik belgesi ve tehlikeli/çok tehlikeli işlere uygun işe giriş sağlık raporu bulunmayan hiçbir işçiyi sahaya sokmamayı taahhüt eder.

2. Hakediş Ödeme Ön Şartı: Alt İşverene aylık hakediş ödemesi yapılabilmesi için; ilgili aya ait SGK tahakkuk ve prim ödeme makbuzlarının, vergi dairesi/SGK vadesi geçmiş borcu yoktur yazısının ve işçilerin banka hesaplarına yatırılmış ücret/fazla mesai bordrolarının Asıl İşverene ibrazı zorunlu ön şarttır. Eksik ödeme halinde Asıl İşveren, işçi ücretlerini ve SGK primlerini doğrudan ödeyerek Alt İşverenin hakedişinden mahsup etme yetkisine sahiptir.

3. Tam Rücu ve Teminat: Alt İşverenin kusuru veya İSG mevzuatına aykırı uygulaması nedeniyle Asıl İşverenin üçüncü kişilere, işçilere, SGK'ya veya idari mercilere ödemek zorunda kalacağı her türlü tazminat, kıdem/ihbar alacağı ve idari para cezası, herhangi bir mahkeme hükmüne gerek kalmaksızın Alt İşverenin hakediş ve kesin teminatından mahsup edilir ve aşan kısım ticari temerrüt faiziyle rücu edilir.

Şantiyenize veya fabrikanıza özel Alt İşverenlik Sözleşmesi, Teknik Şartname ve İSG İç Yönetmeliği hazırlığı için büromuzdan danışmanlık alabilirsiniz.

Avukatla Görüşün Sözleşme Hazırlatın

Önleyici Hukuk & Dava Yönetimi

İşletmenizin sözleşme ve idari süreçlerini riske atmayın.

Nevşehir ve Kapadokya bölgesindeki ticari uyuşmazlıklarınız için belge üzerinden ön değerlendirme talep edebilirsiniz.

Avukata Danışın

Resmî Mevzuat ve Kurum Kaynakları

Yasal Bilgilendirme: Bu makale ve içerisindeki örnek sözleşme maddeleri, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ve Türkiye Barolar Birliği meslek kuralları çerçevesinde yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut bir uyuşmazlıkta sözleşme metinleri, idari tebligatlar, tapu/ruhsat kayıtları ve süreler bizzat avukat tarafından incelenmeden işlem yapılmamalıdır.

Bu Konuda Sıkça Sorulan Sorular

Taşeronun işçisi kıdem tazminatı veya fazla mesai için doğrudan bana (asıl işverene) dava açabilir mi?

Evet. 4857 sayılı İş Kanunu m. 2/6 uyarınca asıl işveren, alt işverenin işçilerinin o işyerinde çalıştıkları süreyle sınırlı olmak üzere tüm işçilik alacaklarından alt işverenle birlikte müteselsilen sorumludur.

Taşeron işçisinin geçirdiği iş kazasında asıl işverenin ceza sorumluluğu doğar mı?

Tazminat hukukunda müteselsil sorumluluk geçerli iken, ceza hukukunda 'cezaların şahsiliği' ilkesi geçerlidir. Ancak asıl işveren şantiye genel güvenliğini (koordinasyon ve denetim görevini) ihmal etmişse kusuru oranında taksirle yaralama/ölüme neden olma suçundan sorumlu tutulabilir.

Taşeron adına ödediğim işçi tazminatını taşerondan nasıl geri alabilirim?

İş Mahkemesi kararına istinaden icra dosyasına veya işçiye ödeme yaptığınız tarihten itibaren, aranızdaki yazılı taşeronluk sözleşmesindeki rücu hükmüne dayanarak Asliye Hukuk / Asliye Ticaret Mahkemesinde taşerona karşı rücu davası açabilirsiniz.

Asıl işin bir bölümü her zaman taşerona verilebilir mi?

Hayır. İş Kanunu m. 2/7 uyarınca asıl işin bir bölümünün alt işverene verilebilmesi için 'işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren iş' şartının bir arada bulunması gerekir; aksi halde alt işverenlik muvazaalı sayılır ve işçiler baştan itibaren asıl işverenin işçisi kabul edilir.

Taşeronun SGK prim borçlarından asıl işveren sorumlu mudur?

Evet. 5510 sayılı Kanun m. 12/6 uyarınca alt işverenin çalıştırdığı sigortalılardan dolayı tahakkuk eden SGK prim borçlarından asıl işveren, alt işveren ile birlikte müteselsilen sorumludur.

Ağır ve Tehlikeli İşlerde İş Kazası Sonrası SGK Rücu Davaları İş Kazası Maddi ve Manevi Tazminat Davası Rehberi