Sözleşmeli Tarım Üretim Sözleşmeleri: Don, Kuraklık (Mücbir Sebep) ve Teslim Uyuşmazlıkları
5488 sayılı Tarım Kanunu ve Sözleşmeli Üretim Yönetmeliği kapsamında Nevşehir'de patates, kabak çekirdeği ve üzüm üretim sözleşmeleri, zirai don/kuraklık mücbir sebep bildirimi ve cezai şart davaları.
5488 Sayılı Tarım Kanunu (m. 13), Sözleşmeli Üretim Yönetmeliği, 6098 Sayılı TBK
Tarım ve Orman İl/İlçe Müdürlükleri, TARSİM
Nevşehir / İlçe Asliye Hukuk veya Asliye Ticaret Mahkemeleri (Zorunlu Arabuluculuk)
Nevşehir, Derinkuyu, Acıgöl ve Gülşehir ovalarında sanayilik/yemeklik patates, çerezlik kabak çekirdeği, fasulye ve şaraplık üzüm üretiminin büyük kısmı 'Sözleşmeli Tarım' modeliyle yürütülür. Alıcı firma üreticiye tohum, gübre, ilaç ve nakit avans verir; üretici ise hasat edilen ürünü belirlenen fiyattan alıcıya teslim etmeyi taahhüt eder. Ancak hasat döneminde piyasa fiyatlarının yükselmesi üzerine ürünün üçüncü kişilere satılması veya zirai don/hastalık ihtilafları büyük davalara konu olmaktadır.
1. 5488 Sayılı Kanun Kapsamında Sözleşmeli Üretimin Zorunlu Unsurları
5488 sayılı Tarım Kanunu'nda 7442 sayılı Kanunla yapılan düzenleme ve Tarım ve Orman Bakanlığı'nın Sözleşmeli Üretimin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliği ile sözleşmeli tarım hukuki bir çerçeveye kavuşturulmuştur. Sözleşmelerin Bakanlıkça belirlenen tip sözleşme esaslarına uygun olarak yazılı yapılması ve İl/İlçe Tarım Müdürlüğüne bildirilmesi gerekir.
Yönetmelik uyarınca üreticinin veya alıcının mücbir sebep olmaksızın sözleşmeden doğan ürün teslim veya teslim alma yükümlülüğünden kaçınması halinde hem sözleşmesel tazminat/cezai şart hem de Kanun kapsamında idari yaptırımlar gündeme gelir.
- Ekilecek ada/parsel bilgileri, ÇKS (Çiftçi Kayıt Sistemi) belgesi ve tahmini tonajın yazılması
- Verilen sertifikalı tohum, gübre, mazot ve nakit avansların mahsup şekli
- Teslim yerinin (tarla teslimi mi, fabrika/depo kantarı teslimi mi) ve fire/kalibre standartlarının belirlenmesi
- TARSİM (Tarım Sigortaları Havuzu) poliçesi yaptırma zorunluluğu ve prim paylaşımı
2. Sözleşmeli Tarım Üretim Sözleşmesi Mücbir Sebep ve Teslim Klozu Şablonu
Sanayi firmaları, tüccarlar ve üreticiler arasında imzalanacak sözleşmeli üretim sözleşmelerinde mücbir sebep bildirimi ve haksız satış yasağını düzenleyen örnek madde:
MADDE K – MÜCBİR SEBEP BİLDİRİMİ VE ÜRÜNÜN ÜÇÜNCÜ KİŞİLERE SATIŞ YASAĞI
Patates, üzüm, kabak çekirdeği ve hububat sözleşmeli üretim sözleşmesi maddesi
1. Münhasır Teslim Taahhüdü: Üretici, sözleşmede ada/parsel numarası belirtilen tarlada Alıcı tarafından teslim edilen sertifikalı tohum ve girdilerle ürettiği ürünün tamamını, belirlenen kalite ve kalibre şartlarında münhasıran Alıcı'ya teslim etmekle yükümlüdür. Üretici, hasat edilen ürünü hiçbir surette üçüncü kişilere satamaz veya devredemez.
2. Zirai Don ve Mücbir Sebep Bildirimi: Üretim döneminde zirai don, dolu, sel, kuraklık veya karantina hastalığı gibi mücbir sebeplerin meydana gelmesi halinde Üretici, olayın vuku bulduğu tarihten itibaren en geç [5] iş günü içinde durumu yazılı olarak Alıcı'ya, TARSİM'e ve ilgili Tarım ve Orman İlçe Müdürlüğüne bildirerek resmi hasar tespit tutanağı tutturmakla yükümlüdür. Süresinde resmi tespit yaptırılmayan rekolte kayıpları mücbir sebep olarak ileri sürülemez.
3. Teslimden Kaçınma ve Tazminat: Üreticinin mücbir sebep olmaksızın ürünü teslim etmekten kaçınması veya üçüncü kişilere satması halinde; Alıcı tarafından verilen tüm tohum, girdi ve nakit avanslar ticari faiziyle birlikte derhal muaccel olur ve ayrıca teslim edilmeyen ürün miktarının hasat tarihindeki piyasa rayiç farkı (müspet zarar) ile sözleşmede kararlaştırılan cezai şart Üreticiden tahsil edilir.
Önleyici Hukuk & Dava Yönetimi
İşletmenizin sözleşme ve idari süreçlerini riske atmayın.
Nevşehir ve Kapadokya bölgesindeki ticari uyuşmazlıklarınız için belge üzerinden ön değerlendirme talep edebilirsiniz.
3. Sözleşmeli Üretim Davalarında Özel Zorunlu Arabuluculuk Süreci
5488 sayılı Tarım Kanunu m. 13/d uyarınca sözleşmeli üretim sözleşmelerinden doğan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Üstelik genel ticari arabuluculuktan farklı olarak, bu uyuşmazlıklarda arabuluculuk süreci daha kısa sürelere (başvurudan itibaren 2 hafta + en fazla 1 hafta uzatma) ve uzmanlık kurallarına bağlanmıştır.
Resmî Mevzuat ve Kurum Kaynakları
- 5488 Sayılı Tarım Kanunu ve Sözleşmeli Üretim Düzenlemeleri
- 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu (m. 561-580 Saklama Sözleşmeleri)
- 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu
Yasal Bilgilendirme: Bu makale ve içerisindeki örnek sözleşme maddeleri, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ve Türkiye Barolar Birliği meslek kuralları çerçevesinde yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut bir uyuşmazlıkta sözleşme metinleri, idari tebligatlar, tapu/ruhsat kayıtları ve süreler bizzat avukat tarafından incelenmeden işlem yapılmamalıdır.