İcra ve Borçlar Hukuku

Menfi Tespit ve İstirdat Davası (İİK m. 72)

Güncelleme: Eylül 2026 · 8 dk okuma · Borçtan Kurtulma Rehberi

Menfi tespit davası ihtiyati tedbir kararı, takibin durdurulması ve istirdat davası
İİK m. 72 menfi tespit ve istirdat davalarında %15 teminatla tedbir ve borçtan kurtulma.

Gerçekte var olmayan, sahte veya ödenmiş bir borç nedeniyle icra takibine maruz kalan borçluların kanuni kalkanı Menfi Tespit Davasıdır. İcra baskısı altında ödeme yapılmışsa süreç İstirdat (Geri Alma) Davasına dönüşür.

1. İcra Takibinden Önce Açılan Menfi Tespit Davası

Borçlu hakkında henüz bir icra takibi başlatılmamışken, muhtemel bir takibi veya senedin tahsilata konmasını engellemek amacıyla açılır.

İhtiyati Tedbir Kararı: Mahkeme, dava konusu alacağın en az %15'i oranında nakdi teminat veya teminat mektubu yatırılması halinde alacaklının icra takibi yapmasını yasaklayan ihtiyati tedbir kararı verebilir.

2. İcra Takibinden Sonra Açılan Menfi Tespit Davası

İcra takibi kesinleştikten sonra açılan menfi tespit davalarında kanun koyucu takibin tamamen durdurulmasına izin vermez.

  • Alacağın en az %15'i teminat gösterilerek tedbir istenebilir.
  • Bu tedbir kararı yalnızca icra veznesinde toplanan paranın alacaklıya ödenmesini durdurur. Haciz işlemleri devam eder.

3. İstirdat Davası (Ödenen Paranın İadesi) ve 1 Yıllık Süre

Menfi tespit davası devam ederken borç icra tehdidi altında ödenirse, dava kendiliğinden istirdat davasına dönüşür. Eğer dava açılmadan önce ödeme yapılmışsa, paranın icra veznesine ödendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde istirdat davası açılmalıdır.

Kötü Niyet Tazminatı (%20 Kuralı)

Menfi tespit davasını kazanan borçlu lehine; alacaklının takibi bilerek ve haksız yere (kötü niyetle) başlattığı sabit olursa, takibe konu alacağın %20'sinden aşağı olmamak üzere tazminata hükmedilir.

Ticari Uyuşmazlıklarda Zorunlu Arabuluculuk (TTK m. 5/A)

7445 sayılı Kanun ile Türk Ticaret Kanunu m. 5/A maddesi hükmüne menfi tespit ve istirdat davaları açıkça eklenmiştir. Tarafları tacir olan veya ticari işletmeyle ilgili para borçlarına ilişkin menfi tespit davası açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunlu dava şartıdır. Arabuluculuk son tutanağı sunulmadan açılan davalar usulden reddedilir.

Haksız icra takiplerine karşı menfi tespit ve istirdat davalarında profesyonel temsil için:

Nevşehir İcra Avukatı Hizmetlerimiz

Menfi Tespit ve İstirdat Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Menfi tespit davası nedir?
Menfi tespit davası (İİK m. 72), borçlu olmadığını iddia eden kişinin, alacaklı görünen tarafa karşı borçlu olmadığının mahkeme kararıyla tespiti amacıyla açtığı bir tespit davasıdır. Hem icra takibinden önce hem de icra takibinden sonra açılabilir.
Takipten önce açılan menfi tespit davasında icra takibi nasıl durdurulur?
İcra takibinden önce açılan davada mahkeme, talep üzerine alacağın en az %15'i oranında teminat yatırılması karşılığında icra takibi başlatılmasını engelleyici ihtiyati tedbir kararı verebilir.
Takipten sonra açılan menfi tespit davası takibi durdurur mu?
Hayır. İcra takibinden sonra açılan davalarda verilen ihtiyati tedbir kararı takibi durdurmaz; yalnızca icra veznesine giren paranın alacaklıya ödenmesini engeller. Bunun için de yine en az %15 teminat gösterilmesi şarttır.
İstirdat davası nedir ve açma süresi ne kadardır?
İcra tehdidi ve haciz baskısı altında borçlu olmadığı bir parayı ödemek zorunda kalan kişi, paranın tahsil edildiği tarihten itibaren 1 yıl içinde İİK m. 72/7 uyarınca istirdat (ödenen paranın geri alınması) davası açabilir. 1 yıllık süre hak düşürücüdür.
Menfi tespit davasını kazanan borçlu tazminat alabilir mi?
Evet. Alacaklının takibinde haksız ve kötü niyetli olduğu tespit edilirse, dava konusu alacağın en az %20'si oranında kötüniyet tazminatına hükmedilir. Borçlu davayı kaybederse de aynı şekilde alacaklı lehine tazminata karar verilir.
Menfi tespit davasında arabuluculuk zorunlu mudur?
Ticari uyuşmazlıklarda evet. 7445 sayılı Kanun ile Türk Ticaret Kanunu m. 5/A maddesi kapsamına açıkça menfi tespit davaları da dahil edilmiştir. Konusu bir miktar paranın ödenmesine ilişkin ticari menfi tespit ve istirdat davalarında dava açmadan önce arabuluculuğa başvurmak zorunlu dava şartıdır.

Haksız icra takiplerine karşı menfi tespit ve tedbir talepleriniz için Topaktaş Hukuk ile görüşün.