Maden Projelerinde ÇED Süreci
Maden projelerinde Ek-1 ve Ek-2 ayrımını, ÇED başvurusunu, kapasite artışını, alan genişlemesini ve karar sonrası yükümlülükleri açıklıyoruz.
ÇED kararı, yatırım dosyasına sonradan eklenecek bir formalite değildir. Ocağın yeri, üretim yöntemi, kapasitesi, kırma-eleme tesisi, pasa ve stok alanları ile ulaşım düzeni daha yatırımın başında çevresel süreçle uyumlu kurulmalıdır. Karar ile sahadaki faaliyet birbirinden uzaklaştığında hem proje hem de ruhsat ciddi risk altına girer.
ÇED süreci neyi değerlendirir?
Çevresel etki değerlendirmesi; projenin inşaat öncesi, inşaat, işletme ve işletme sonrası etkilerini, yer ve teknoloji alternatiflerini ve alınacak önlemleri kapsar. Maden projesinin hangi usule tabi olacağı güncel ÇED Yönetmeliğinin Ek-1 ve Ek-2 listeleri üzerinden belirlenir.
ÇED'e tabi bir proje için 'ÇED Olumlu' veya 'ÇED Gerekli Değildir' kararı alınmadan yatırıma başlanamaz ve ilgili izinler verilemez. Başvuruların yapılabilmesi ayrı, faaliyete başlanabilmesi ayrıdır.
Başlangıç noktası
Önce yalnızca üretim tonajına bakmak yerine ocak, tesis, stok, pasa, atık, yol ve enerji unsurlarının tümünü içeren gerçek proje tanımı oluşturulmalıdır.
Ek-1 ve Ek-2 süreci arasındaki fark
Ek-1 kapsamındaki veya Ek-2 incelemesi sonucunda 'ÇED Gereklidir' kararı verilen projelerde daha kapsamlı ÇED raporu ve komisyon süreci yürütülür. Ek-2 projelerinde proje tanıtım dosyası üzerinden seçme-eleme değerlendirmesi yapılır.
Eşikler ve proje tanımları mevzuat değişiklikleriyle güncellenebildiğinden eski bir ÇED kararındaki sınıflandırma yeni yatırım için doğrudan kullanılamaz. Bakanlık 2026 yılında uygulamaları birleştiren 2026/4 sayılı Genelgeyi yayımlamıştır.
| Aşama | Hukuki soru |
|---|---|
| Kapsam | Proje güncel Ek-1 veya Ek-2 tanımına giriyor mu? |
| Başvuru | Proje sahibi ve koordinatlar doğru mu? |
| Değerlendirme | Taahhütler teknik projeye işlendi mi? |
| Karar sonrası | Faaliyet karar alanı ve kapasitesi içinde mi? |
Başvuru dosyasında en sık görülen uyumsuzluklar
İşletme projesindeki kapasite ile ÇED dosyasındaki kapasitenin farklı olması, ruhsat poligonu yerine işletme izin alanının yanlış gösterilmesi, tesis veya pasa alanının proje dışında bırakılması sık karşılaşılan sorunlardır.
ÇED taahhütleri yalnızca çevre biriminin sorumluluğunda görülmemelidir. Üretim planı, patlatma, taşıma, su kullanımı, atık ve rehabilitasyon kararları işletme sözleşmelerine ve saha talimatlarına yansıtılmalıdır.
- Güncel koordinat ve pafta
- Üretim yöntemi ve yıllık kapasite
- Tesis, stok, pasa ve atık alanları
- Su, enerji ve ulaşım bağlantıları
- Yerleşim ve korunan alan mesafeleri
- Kapatma ve rehabilitasyon yaklaşımı
Kapasite artışı ve alan genişlemesinde yeniden değerlendirme
Mevcut kararı bulunan bir projede kapasite artışı, alan genişlemesi, yeni ocak veya tesis değişikliği planlandığında toplam kapasite ve değişikliğin niteliği güncel Yönetmelik uyarınca yeniden değerlendirilir. 'Önceden ÇED aldık' ifadesi yeni faaliyeti kendiliğinden kapsamaz.
Değişiklikten önce Bakanlık veya il müdürlüğü nezdinde gerekli süreç tamamlanmalı; ardından MAPEG işletme projesi ve diğer izinler de aynı yeni projeye uyarlanmalıdır. Kurum dosyalarının farklı sürümlerde kalması denetimde önemli bir risk oluşturur.
Faaliyeti durdurabilecek hata
Kararda yer almayan kapasite veya koordinatla üretime geçilmesi, çevre mevzuatı yaptırımlarının yanında işletme izni ve diğer kurum izinlerini de etkileyebilir.
ÇED kararı alındıktan sonra iş bitmez
Kararda ve raporda yer alan taahhütlerin uygulanması, izleme ölçümleri, çevre izinleri ve proje değişikliklerinin bildirilmesi devam eden yükümlülüklerdir. 2026 değişiklikleri ve uygulama genelgesi, bazı raporlama aşamalarını güncellediğinden işletmenin eski kontrol listelerini yenilemesi gerekir.
Devir, unvan değişikliği veya proje sahibi değişikliği halinde kararın yeni yapıyla uyumu ilgili idareye sorulmalı; yalnızca ticaret sicili kaydıyla yetinilmemelidir.
- Karar ve taahhüt tablosunu saha sorumlularına aktarın.
- Ölçüm ve izleme kayıtlarını düzenli arşivleyin.
- Proje değişikliklerini uygulamadan önce hukuken sınıflandırın.
- ÇED, MAPEG ve arazi izinlerinde aynı proje sürümünü kullanın.
Resmî Kaynaklar
- ÇED Uygulamaları — Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
- 2026/4 Sayılı ÇED Yönetmeliği Uygulamaları Genelgesi
- 3213 Sayılı Maden Kanunu — MAPEG güncel mevzuat metni
- 7554 Sayılı Kanun Değişiklikleri Hakkında Duyuru — MAPEG
Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Ruhsat sicili, tebligatlar, proje ve izin belgeleri incelenmeden somut bir dosya hakkında hukuki sonuç çıkarılamaz.