Göç Hukuku Rehberi

1. Oturma İzni Türleri

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında Türkiye'de beş temel oturma izni türü bulunmaktadır:

• Kısa Dönem Oturma İzni: Turistik, ticari, eğitim, bilimsel araştırma, tedavi veya gayrimenkul sahipliği gibi amaçlarla en fazla 2 yıl süreyle verilir.
• Aile İkamet İzni: Türk vatandaşı veya oturma izni sahibi yabancının eşine ve 18 yaşından küçük çocuklarına verilir. Süresi sponsor kişinin izin süresiyle sınırlıdır.
• Öğrenci İkamet İzni: Türkiye'de yükseköğretim kurumlarında eğitim görecek yabancılara öğrenim süresi boyunca verilir.
• Uzun Dönem İkamet İzni: Kesintisiz en az 8 yıl Türkiye'de yasal ikamet edenlere süresiz olarak verilir.
• İnsani İkamet İzni: Olağanüstü durumlarda, diğer izin türlerine başvuramayan yabancılara verilir.

2. Vatandaşlık Kazanma Yolları

Türk vatandaşlığı, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu uyarınca aşağıdaki yollarla kazanılabilir:

• Genel Başvuru: Türkiye'de kesintisiz 5 yıl ikamet, yeterli gelir, sağlık, Türkçe bilgisi ve güvenlik soruşturması şartlarıyla başvuru yapılabilir.
• Evlenme Yoluyla: Türk vatandaşıyla en az 3 yıl evli olan yabancılara tanınan hak. Evliliğin samimiyeti ve aile birliği aranır.
• İstisnai Vatandaşlık (Yatırım): 400.000 USD gayrimenkul, 500.000 USD sabit sermaye yatırımı, banka mevduatı veya 50 kişiye istihdam sağlama şartlarından biriyle hızlandırılmış süreç.
• Evlat Edinme: Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen küçükler için otomatik vatandaşlık kazanımı.
• Yeniden Kazanma: İzinle Türk vatandaşlığından çıkıp yeniden kazanmak isteyenler için özel süreç.

3. Çalışma İzni

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu uyarınca yabancıların Türkiye'de çalışabilmesi için çalışma izni alması zorunludur. Çalışma izni türleri:

• Süreli Çalışma İzni: İlk başvuruda en fazla 1 yıl, uzatmalarda 2 ve 3 yıla kadar verilir.
• Süresiz Çalışma İzni: En az 8 yıl yasal çalışmış yabancılara süresiz olarak verilir.
• Bağımsız Çalışma İzni: Kendi işini kurmak veya serbest meslek icra etmek isteyen yabancılara verilir.
• Turkuaz Kart: Nitelikli yabancı işgücüne süresiz çalışma ve ikamet hakkı tanıyan özel statü.

4. Uluslararası Koruma

Uluslararası koruma, ülkesinden ayrılmak zorunda kalan yabancılara Türkiye tarafından sağlanan hukuki güvencedir. Üç koruma statüsü mevcuttur:

• Mülteci Statüsü: Avrupa ülkelerinden gelen ve ırk, din, milliyet, siyasi düşünce veya toplumsal grup nedeniyle zulüm riski altında olan kişilere verilir.
• Şartlı Mülteci: Avrupa dışı ülkelerden gelen ve mülteci tanımına uyan kişilere, üçüncü bir ülkeye yerleştirilene kadar geçici statü verilir.
• İkincil Koruma: Mülteci veya şartlı mülteci sayılmayan ancak ülkesine döndürülürse ciddi zarar görecek kişilere sağlanır.

5. Sınır Dışı Etme (Deport)

Sınır dışı etme kararı, valilik tarafından Göç İdaresi Başkanlığı'nın talimatıyla verilir. Karar; yasadışı giriş, vize veya oturma izni ihlali, kamu düzeni veya güvenliğe tehdit oluşturma gibi nedenlerle alınabilir. Karar tebliğinden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir.

6. Yabancıların Taşınmaz Edinimi

2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 35. maddesi uyarınca yabancı gerçek kişiler, karşılıklılık ilkesi ve yasal sınırlamalar çerçevesinde Türkiye'de gayrimenkul edinebilir. Askeri yasak bölgeler ve güvenlik bölgelerinde taşınmaz edinimi kısıtlanmıştır. Toplam edinim 30 hektarı geçemez.